Dziedziny ludzkiego poznania

Z Polska Szkoła Cybernetyki
Skocz do: nawigacja, szukaj

Profesor Marian Mazur, twórca Polskiej Szkoły Cybernetyki, wyróżnił trzy dziedziny ludzkiego poznania:

Różnią się one od siebie relacją wobec twierdzeń i procedur dowodowych.

Sztuka jest najstarszą dziedziną ludzkiego poznania, nie zawiera ona żadnych twierdzeń, ani procedur dowodowych. Filozofia jest młodsza, niż sztuka, zawiera ona twierdzenia, ale nie ma procedur dowodowych. Najmłodszą historycznie jest nauka, która zawiera twierdzenia i procedury dowodowe.

Mazur podkreślał, że w nauce występują tylko twierdzenia i procedury dowodowe, zaś tam, gdzie zaczynają się autorytety, kończy się nauka i zaczyna filozofia.

Dziedzina Twierdzenia Procedury dowodowe
Sztuka nie zawiera nie zawiera
Filozofia zawiera nie zawiera
Nauka zawiera zawiera

Józef Kossecki skomentował to w sposób następujący[1]: Skoro nauka zawiera tylko twierdzenia i procedury dowodowe, to zrozumiałe jest, że poznanie naukowe jest w stosunku do filozofii i sztuki ograniczone, gdyż dotyczy tylko tego, co na danym etapie rozwoju można udowodnić. To oczywiście nie wystarczy wielu ludziom (w tym również samym naukowcom), dlatego sięgają oni po wiedzę, której nie da się udowodnić, jeżeli ta wiedza będzie wyrażona w formie twierdzeń równie ścisłych jak naukowe, wówczas będzie to filozofia. Twierdzenia filozoficzne mogą być traktowane jako poglądy głoszone przez ich autorów lub zwolenników, przy czym autorytet autorów ma tu duże znaczenie. Filozofia jest tu metadziedziną w stosunku do nauki, może ją wyprzedzać i inspirować, każdy naukowiec zakłada jakieś twierdzenia filozoficzne, które traktuje jako pewniki. Niektóre twierdzenia filozoficzne mogą zostać udowodnione i wówczas stają się one elementem nauki, przestając być poglądami, które można przyjmować jako prawdziwe lub nie.

Podobnie jak poznanie naukowe, poznanie filozoficzne może nie wystarczyć wielu ludziom, gdyż jest ono ograniczone do tego, co można wyrazić w formie pojęć i zdań logicznych. Dlatego też ludzie od wieków sięgali po sztukę jako narzędzie poznania o wiele szerszego i głębszego niż poznanie naukowe czy nawet filozoficzne, gdyż nie jest ono ograniczone formalnymi wymogami ścisłości filozoficznej czy naukowej, ani też koniecznością przeprowadzania procedur dowodowych, których nikt od artystów nie wymaga - przedstawiają oni tylko swoją wizję rzeczywistości. Sztuka jest metadziedziną poznania w stosunku do filozofii - i oczywiście również nauki - inspirując do bardziej ścisłego poznawania świata. Język literacki, który jest elementem sztuki - literatury pięknej - funkcjonuje również w filozofii i nauce, w których nie da się uniknąć stosowania słów zaczerpniętych z tzw. mowy potocznej.

  1. Metacybernetyka, wyd. NAI Warszawa, strona 17